Doğum Günü ve Hediye Harcamaları Önceden Planla

Birkaç yıl önce aralık ayının ortasında bankacılık uygulamamı açtığımda ekranı kapatıp bir daha bakmamak istedim. Kasımda iki doğum günü, aralıkta bir düğün, yılbaşı hediyeleri, bir de yeğenimin okul müsameresi için aldığım kostüm… Hiçbiri tek başına bütçemi sarsacak tutarda değildi. Ama üst üste gelince, o ay kartımın ekstresi normalin neredeyse yarısı kadar fazla çıktı. En sinir bozucu tarafı şuydu: bu masrafların hiçbiri sürpriz değildi. Kuzenimin doğum günü her yıl aynı tarihte. Yılbaşı da öyle. Yani beni zorlayan şey harcamanın kendisi değil, o harcamayı hiç hesaba katmamış olmamdı.

Neden hediyeler bütçeyi bu kadar kolay deviriyor?

Kira, fatura, market gibi kalemleri hepimiz aylık planımıza yazıyoruz. Hediyeler ise "düzensiz ama kesin" masraf kategorisine giriyor. Her ay çıkmıyor, dolayısıyla zihnimizde sabit bir yeri yok; ama yıl içinde mutlaka çıkıyor. Bu tür kalemler için ayrı bir yaklaşım gerekiyor — tıpkı kışlık lastik, aidat farkı ya da yıllık sigorta primleri gibi.

İkinci sorun duygusal: hediye alırken pazarlık yapmayı, "bu bana pahalı geldi" demeyi genellikle kendimize yakıştırmıyoruz. Kendime bir ceketi almaktan vazgeçebilirim ama anneme alacağım hediyede aynı frenleme mekanizmasını çalıştırmıyorum. Sonuçta hediye harcamaları, bilinçli olarak sınır koymadığımızda kendi kendine büyüyen bir kalem.

Üçüncüsü ise zamanlama. Son dakikada alınan hediye neredeyse her zaman daha pahalı oluyor. Aceleyle girdiğim mağazada indirim kovalayacak vaktim olmuyor, hazır paketi seçiyorum, kargonun hızlı seçeneğini işaretliyorum. Aynı hediyeyi üç hafta önce planlasam yüzde yirmi otuz daha aza mal olacağını sonradan fark ediyorum.

Yıl başında oturup yapılacak basit hesap

Benim yaptığım şey karmaşık değil. Ocak ayının ilk hafta sonu, telefonun takvim uygulamasını ve bir not defterini açıyorum. Sırayla yazıyorum: kim, hangi ay, tahmini ne kadar. Anne, baba, kardeş, eş, yakın arkadaşlar, iş yerinden birkaç kişi, çocuklar. Sonra "değişken" olanları ekliyorum: o yıl gerçekleşme olasılığı yüksek düğün, nişan, sünnet, bebek ziyareti. Bunları tahmini yazmak yeterli — geçen yıl ikisine gittiysem bu yıl da benzeri olacaktır diye varsayıyorum.

Toplamı bulunca 12'ye bölüyorum. İşte bu, her ay bir kenara koymam gereken tutar. Bu parayı ana hesabımda tutmuyorum; ayrı bir vadesiz hesaba ya da "hediye" adı verdiğim bir kumbaraya aktarıyorum. Aynı mantığı acil durum fonu için de kullandığım için alışkanlığım vardı, bu yüzden zor olmadı. Fark şu ki hediye fonu tükenmesi gereken bir fon — dokunulmaz değil, tam tersine dokunulmak için orada.

Üç farklı yöntemi denedim, karşılaştırma şöyle

Üçüncü yöntemi bir dönem denedim ve benim için çalışmadığını söylemem lazım. Kartla alınca "zaten sonra öderim" düşüncesiyle bütçeyi zorlayan hediyeler seçtim. Kredi kartını akıllıca kullanmak elbette mümkün ama hediye gibi duygusal bir kalemde nakit sınırı bana daha iyi geldi. Birinci yöntemi üç yıldır sürdürüyorum; aralık ayları artık korkutucu değil.

Tutarları belirlerken kullandığım pratik kurallar

• Kişi başı üst limit koy. Ben yakınlık derecesine göre üç kademe belirledim. Kademeyi aşmam gerekiyorsa başka bir hediyeden kısıyorum, fondan fazla çekmiyorum.
• Yılın toplam gelirine oranla düşün. Hediye harcama planlama yaparken yıllık net gelirin küçük ve net bir yüzdesini ayırmak, tek tek tutarlarla boğuşmaktan daha sağlıklı. 50-30-20 gibi bir dağılım kullanıyorsan bu kalem "istekler" tarafına yazılır.
• İndirim dönemlerini takvime yaz. Kasımdaki büyük indirimlerde mayıs ayındaki doğum günü hediyesini alabiliyorum. Dolapta bekleyen iki üç hediye, son dakika paniğinin en iyi ilacı.
• Deneyim hediyelerini küçümseme. Bir konser bileti, birlikte yapılan yemek, el yazısı bir mektup ve küçük bir eşya kombinasyonu hem daha hatırlanır oluyor hem de tutarı kontrol etmesi kolay.
• Kargo ve paket masrafını da yaz. Şehir dışına gönderdiğim hediyelerde kargo tutarı bazen hediyenin dörtte birine yakın çıkıyor. Bunu tahmine dahil etmediğim yıllarda fon hep eksik kaldı.

Yıl içinde takibi nasıl yapıyorum

Not defterindeki listeye üç kolon ekliy