Erken Emekliliğe Doğru Planlama

Otuzlu yaşlarımın başında bir akşam, elimde hesap makinesi, maaş bordromla oturup basit bir soru sordum kendime: "Bu maaş bir gün kesilirse kaç ay ayakta kalırım?" Cevap üç aydı. O gece uyuyamadım. Erken emeklilik fikri benim için lüks bir hayal olarak değil, tam da o korkuya verilen bir cevap olarak başladı. Bugün hâlâ çalışıyorum ama artık çalışmak zorunda olmakla çalışmayı seçmek arasındaki farkı biliyorum. Aradaki köprü, uzun vadeli ve sıkıcı derecede düzenli bir emeklilik için tasarruf alışkanlığı.

Asıl sorun: emeklilik bir tarih değil, bir tutar

Çoğu kişinin kafasındaki emeklilik "şu yaşta biter" şeklinde bir takvim meselesi. Oysa gerçek şu: emeklilik, birikiminizin sizin harcama seviyenizi ne kadar süre taşıyabildiğiyle ilgili bir matematik. Ben bunu anlayana kadar yıllarca "prim günüm dolsun da" diye bekledim; sonra fark ettim ki asıl belirleyici, aylık giderim.

Basit bir mantıkla başladım: Yıllık harcamamı 25 ile çarptım. Aylık 30.000 TL ile yaşıyorsam, yıllık 360.000 TL; hedef kabaca 9 milyon TL'lik bir varlık. Bu sayı ilk bakışta insanı ürkütüyor. Ama iki koldan küçülüyor: ya birikimi büyütürsünüz, ya hedefi küçültürsünüz. Harcamasını 30.000'den 22.000'e çeken biri hem hedefini düşürür hem de aradaki 8.000'i her ay yatırıma çevirir. Bu yüzden erken emekliliğin ilk adımı yatırım değil, aylık harcamalarınızı gerçekten takip etmek ve nereye gittiğini bilmektir. Ben bir yıl boyunca not almadan, gerçek harcama seviyemi hiç doğru tahmin edemedim.

Erken emekliliği hızlandıran en güçlü kaldıraç yüksek getiri değil, yüksek tasarruf oranıdır. Gelirinizin %10'unu ayırıyorsanız kırk yıl, %35'ini ayırıyorsanız yirmi yıl civarında konuşuyoruz.

Sıralama önemli: hangi adım önce?

İlk yıllarda hatam şuydu: kredi kartı borcum dururken yatırım yapmaya çalıştım. Bir yandan %40'larda faiz ödeyip diğer yandan getiri peşinde koşmak, delik kovaya su taşımak gibi. Kendi deneyimimden çıkan sıra şöyle:

1. Nakit akışını gör. Sıfırdan bir bütçe kurun, 50-30-20 gibi bir çerçeveyle başlayın. Kaba da olsa bir iskelet, hiç olmamasından iyidir.
2. Pahalı borcu kapat. Kart ve ihtiyaç kredisi borcu varken emeklilik birikimi ikinci plandadır.
3. Acil durum fonu kur. 3-6 aylık gider. Bu fon olmadan yaptığınız her yatırım, ilk aksilikte bozdurulur.
4. Sigorta boşluklarını kapat. Tek bir sağlık olayının on yıllık birikimi silmesi mümkün; bunu gördüğüm için sigorta kalemini kesinlikle "gider" değil, koruma olarak görüyorum.
5. Sonra uzun vadeli birikim. Ve buradan sonrası artık sabır işi.

Seçenekleri karşılaştırdım

Emeklilik birikimini nereye koyacağım sorusuna tek bir cevap bulamadım; birkaç aracı birlikte kullanıyorum. Deneyimimle şöyle bir tablo çıkardım:

Buradaki en önemli ders şu oldu: araç seçimi, vade seçimidir. Yirmi yıl sonra kullanacağım parayı mevduatta tutmak da, iki yıl sonra ihtiyacım olacak parayı hisse fonuna koymak da aynı hatanın iki yüzü.

Benim uyguladığım pratik plan

• Maaş gününde otomatik talimat. Ay sonunda kalanı biriktirmeye çalışmayı bıraktım; para hesaba girdiği gün ayrılıyor. Bu tek değişiklik tasarruf oranımı yıllar içinde ikiye katladı.
• Zam kadar artır. Her maaş artışının en az yarısını birikim oranına ekliyorum. Yaşam standardım artıyor, ama gelirimden yavaş artıyor.
• İki hedef ayrı kova. Emeklilik parası ile tatil-araba parası aynı hesapta durmuyor. Karıştığı anda emeklilik kaybediyor.
• Yılda bir kez, tek sayfa. Ocak ayında toplam varlığımı, yıllık giderimi ve "kaç yıllık gider birikmiş" oranımı yazıyorum. Grafik yukarı gidiyorsa detaylara takılmıyorum.
• Kesintileri avlıyorum. Kullanmadığım abonelikler, gereksiz taksitler... Az parayla tasarruf stratejileri dediğimiz şey aslında bu küçük sızıntıları kapatmak.

Erken emeklilik "hiç çalışmamak" değil

Şunu da dür